Cơm Việt ở nhà: dựng bữa cơm quê trong căn bếp châu Âu

Có những người Việt sống ở Đức nhiều năm, nhà cửa đầy đủ mọi thứ, nhưng vẫn thấy bữa cơm "thiếu cái gì đó". Không phải thiếu món. Thường là thiếu hạt gạo đúng loại, thiếu nồi nấu đúng tay, hoặc thiếu chiếc bát quen thuộc. Bài này nói về cơm Việt ở nhà: làm sao dựng lại bữa cơm quê trong căn bếp châu Âu mà không phải sắm cả một gian hàng.

Chúng tôi nghĩ bạn chỉ cần bốn thứ. Một: gạo hợp món (gạo thơm cho cơm hằng ngày, gạo nếp cho xôi, gạo tấm cho cơm tấm). Hai: một chiếc nồi cơm điện tử tế. Ba: xửng hấp nếu bạn hay làm xôi. Bốn: bát và đũa quen tay. Mọi thứ khác là phụ, mua dần khi cần.

Bài này không nói giá và không hứa hẹn "tốt nhất". Chúng tôi nêu tiêu chí chọn và những điều dễ bỏ sót, còn quyết định là của bạn. Các bài còn lại trong loạt này đi sâu hơn: các loại gạo Việt, nồi cơm điện, bánh tráng.

Khi sống ở Đức, bạn có ba nơi để mua gạo. Siêu thị lớn có nhiều loại gạo thơm, nhưng loại phổ biến là gạo Thái hoặc basmati. Chúng ổn cho cơm hằng ngày nhưng không phải lúc nào cũng cho vị cơm Việt. Cửa hàng châu Á có nhiều lựa chọn hơn: gạo Việt, gạo nếp, gạo tấm, bánh tráng, bún phở khô. Shop online chuyên hàng Việt tiện nếu bạn ở xa thành phố lớn; hãy đọc kỹ mô tả sản phẩm và chính sách đổi trả.

Bạn không cần là chuyên gia để tránh mua nhầm. Chỉ cần đọc ba dòng trên bao bì: nước xuất xứ, tên giống gạo (nếu có) và ngày đóng gói hoặc hạn dùng. Cẩn thận với từ "Jasminreis" hay "Duftreis": chúng chỉ nói gạo thơm nói chung, không nói gạo của nước nào. Cẩn thận hơn nữa với nhãn nhắc tên giống nổi tiếng như ST25 ở mức giá rẻ bất thường so với các loại gạo thơm khác trong cùng cửa hàng.

Về ST25: đây là giống của kỹ sư Hồ Quang Cua ở Sóc Trăng, được vinh danh Gạo ngon nhất thế giới năm 2019 tại Manila. Tên nổi tiếng thì dễ bị dùng vội. Cách tự bảo vệ không phải phân biệt bằng mắt mà là đọc nhãn, xem nhà phân phối, so giá, mua ở nơi có thể hỏi và đổi trả. Chi tiết ở bài các loại gạo Việt.

Nồi cơm điện là món đáng đầu tư nhất, vì bạn dùng gần như mỗi ngày. Nồi Fuzzy Logic cỡ vừa là điểm xuất phát hợp lý cho đa số, còn nếu bạn ở một mình hoặc bếp nhỏ thì nồi gọn đủ dùng. Bài chọn nồi cơm điện giải thích kỹ. Xửng hấp đáng mua nếu bạn hay làm xôi, bánh bao hoặc món hấp, còn không thì một chiếc rổ đặt trên nồi lót vải cũng làm tạm được.

Bát cơm chọn loại vừa tay, miệng vừa, không quá nặng. Gốm sứ giữ ấm tốt, nhưng dễ sứt; bạn hãy chọn bát có thể dùng hằng ngày chứ không phải bát để ngắm. Đũa gỗ hay tre đều được, dài vừa tay, đầu không quá nhọn. Bộ đũa quen tay làm bữa cơm có hồn hơn bạn nghĩ.

Có những thứ bạn có thể bỏ qua: máy làm bánh tráng, đủ loại khuôn bánh ít dùng, thiết bị chỉ để làm một món một lần. Mua khi thật cần.

Người Việt hải ngoại có hai món "đánh dấu" mà gần như nhà nào cũng nhớ: cơm tấm cuối tuần và bánh chưng cuối năm. Cả hai đều làm được ở nước ngoài, với điều kiện bạn chấp nhận một vài thay đổi.

Cơm tấm. Bạn cần gạo tấm hoặc gạo thường xay vỡ, sườn heo hoặc thịt khác, nước mắm pha và ít rau củ. Chuyện khó nhất ở châu Âu không phải công thức, mà là mùi khói. Trong bếp chung cư, bạn khó có than hoa, nhưng lò nhiệt cao hay chảo gang vẫn cho mùi thơm khá đạt. Nếu hàng xóm dễ phàn nàn vì mùi, hãy bật quạt hút và nướng nhanh. Hướng dẫn từng bước nằm trong bài cơm tấm cách làm.

Bánh chưng. Thách thức là nguyên liệu: lá dong khó tìm quanh năm, nồi đủ lớn để luộc nhiều giờ không có sẵn. Nhiều gia đình thay bằng loại lá tìm được ở cửa hàng châu Á, hoặc gói nhỏ hơn bình thường. Làm theo công thức của gia đình hoặc một nguồn đáng tin cậy, đừng đoán thời gian luộc. Thành phần chính vẫn là gạo nếp, đỗ xanh và thịt heo. Nếu không tìm thấy lá dong, nhiều người dùng loại lá khác và vẫn giữ được hình dáng; kết quả khác chút nhưng tinh thần giữ nguyên. Ý nghĩa của bánh chưng trong ngày Tết được kể trong bài văn hóa cơm Việt.

Điều đáng nói về bếp Việt ở nước ngoài là nó không phải bản sao của bếp quê. Nó là bếp của những người đã mang quê theo trong trí nhớ, tay nghề và thói quen. Bữa cơm tấm trong căn bếp ở München có thể không giống y hệt quán vỉa hè ở Sài Gòn, nhưng mang đủ hơi ấm để con cái bạn nhớ.

Thế hệ sinh ra ở nước ngoài thường là người hỏi nhiều nhất: "Món này là gì? Vì sao bố mẹ làm vậy?" Đó là cơ hội tốt để kể: vì sao ăn bằng đũa, vì sao mời cơm, vì sao Tết có bánh chưng. Cho họ nhìn tay mình vo gạo, xới cơm, canh nồi xôi. Đó là cách học thấm hơn mọi bài giảng.

Cuối cùng, hãy cho phép bản thân thử và sai. Lần đầu nấu cơm tấm, cơm có thể nhão; lần đầu làm xôi, có thể cứng. Điều đó rất bình thường. Mỗi gia đình đều có một câu chuyện về nồi cơm khét hoặc xửng xôi chưa chín. Những chuyện ấy rồi cũng thành một phần của ký ức bữa cơm, và sau này bạn sẽ kể lại cho con cháu nghe.

Nếu bạn muốn chia sẻ bữa cơm với bạn bè người nước ngoài, đừng ngại. Nhiều người thích khi được mời một bữa cơm Việt, nhất là khi họ được tự cuốn gỏi, tự xới cơm. Đó cũng là cách đơn giản nhất để kể về quê hương mà không cần nói nhiều.

Nếu bạn đọc đến đây và thấy hơi choáng vì danh sách đồ cần mua, hãy bình tĩnh. Bạn không cần làm tất cả cùng lúc. Một kế hoạch nhỏ cho tháng đầu có thể trông như sau.

Tuần đầu: gạo và nồi. Chọn một loại gạo thơm quen tay, đọc nhãn cẩn thận, và nấu cơm đều đặn vài ngày để làm quen với tỷ lệ nước. Nếu bạn chưa có nồi cơm điện, xem bài chọn nồi cơm điện rồi quyết định. Tuần hai: một món mới. Thử món cơm tấm cuối tuần theo bài cơm tấm cách làm. Tuần ba: xôi. Thử xôi trắng với hành phi theo bài xôi gạo nếp. Tuần bốn: bánh tráng. Thử cuốn gỏi cuốn và mời bạn bè.

Đừng sắm hết mọi thứ cùng lúc. Mỗi món mới là cơ hội để thấy bạn cần thêm gì: một cái xửng, một bộ bát, một túi gạo nếp. Mua dần theo nhu cầu sẽ đỡ lãng phí và giữ bếp gọn.

Một lời khuyên về ngân sách: ưu tiên nồi cơm điện và gạo ngon trước, rồi mới đến xửng, bát đũa. Gạo và nồi quyết định chất lượng bữa cơm hằng ngày; xửng và bát đĩa làm bữa cơm đẹp hơn nhưng không quyết định vị. Giá cả thay đổi liên tục nên chúng tôi không ghi con số; hãy so sánh vài nơi trước khi mua.

Sau cùng, vài điều nên tránh để khỏi tốn tiền oan và tránh thất vọng.

Đừng tin hoàn toàn vào nhãn. Một túi gạo có hình bông lúa và chữ Việt vẫn có thể là gạo xuất xứ khác. Đọc nước xuất xứ, tên giống và ngày đóng gói. Đừng mua đồ chỉ vì đẹp. Bát đĩa đẹp nhưng nặng, trơn, khó rửa sẽ nằm trong tủ. Chọn đồ bạn dùng hằng ngày. Đừng bắt chước hoàn toàn. Nước ở Đức khác nước ở Việt Nam, gạo khác, rau thơm khác. Chấp nhận khác biệt rồi điều chỉnh công thức cho hợp. Đừng bỏ qua an toàn bếp. Khi nướng thịt trong lò nhiệt cao hay chiên chả giò, canh chừng dầu nóng, đặc biệt khi có trẻ nhỏ. Đừng tự ép mình phải hoàn hảo. Bữa cơm cuối tuần không cần giống y quán ở Sài Gòn. Quan trọng là cả nhà ngồi lại với nhau.

Và nếu bạn không biết bắt đầu từ đâu, hãy bắt đầu từ bài tổng quan gạo Việt Nam, nơi mọi chặng đường của hạt gạo được kể từ đầu. Từ cánh đồng đến bát cơm, hạt gạo luôn đi một đường dài; để nó đến được bàn ăn của bạn, bạn chỉ cần vài lựa chọn đúng.